فراتر از خط لوله: چگونه اضطراب جهانی انرژی به یک موج خورشیدی در جنوب جهانی دامن می زند

بی‌ثباتی ژئوپلیتیکی تحولات بزرگی را در بازارهای جهانی نفت و گاز ایجاد کرده است، اما به طور همزمان، تغییر فزاینده‌ای به سمت انرژی خورشیدی (از پشت بام‌ها و حیاط‌ها) در سراسر کشورهای در حال توسعه در سراسر جهان رخ داده است. استفاده از انرژی های تجدیدپذیر جایگزین ارزان،-دوستانه با محیط زیست (مانند انرژی خورشیدی) در کشورهایی مانند پاکستان و کوبا که به دلیل قیمت های ناپایدار سوخت های فسیلی و کمبود شدید عرضه آسیب دیده اند، به یک نیاز اقتصادی فوری و نه صرفاً آرزوی زیست محیطی تبدیل شده است.

سال 2026 بار دیگر با بی ثباتی در صنعت انرژی آغاز شد. درگیری‌های کنونی که در بیشتر مناطق خاورمیانه رخ می‌دهد همچنان باعث بی‌ثباتی قیمت‌های نفت می‌شود، همانطور که اقتصاددانان بلومبرگ تأکید کردند که در صورت تشدید درگیری‌ها، قیمت نفت خام ممکن است به 108 دلار در هر بشکه افزایش یابد. بسیاری از اوراسیا پیامدهای دور دیگری از تورم را به دلیل افزایش قیمت انرژی احساس می کنند، زیرا بیشتر دردها را کشورهای جنوب جهانی احساس می کنند، جایی که تفاوت بین تاریکی و توسعه اغلب توسط سوخت گازوئیل گران قیمت تولید می شود.

تعدادی تفاوت همبستگی بین شوک های نفتی در قرن بیستم وجود دارد که کشورهای وارداتی{1}}گرسنه را با گزینه های محدودی مواجه کرده است: یا قیمت را بپردازید یا مصرف خود را کاهش دهید. با این حال، امروزه راه حلی برای بسیاری از این کشورها وجود دارد که به سرعت در حال تبدیل شدن به اولین انتخاب - فناوری فتوولتائیک خورشیدی (PV) با ذخیره باتری است.

این نقطه اوج در هیچ کجا به اندازه پاکستان مشهود نیست.

در چند سال گذشته، فناوری فتوولتائیک خورشیدی بسیار مقرون به صرفه تر از گذشته شده است. به گفته Antoine Vagneur-Jones (رئیس تجارت بین‌المللی و زنجیره تامین - BloombergNEF)، اکنون یک "نقطه اوج در پذیرش PV خورشیدی" وجود دارد. کمبود برق پاکستان که ناشی از قیمت بسیار بالای گاز طبیعی مایع (LNG) است، تامین سوخت برای تولید برق را نیز با مشکل مواجه کرده است. خاموشی های بعدی به دلیل این وضعیت در سراسر پاکستان رخ داده است. اما تا سال 2024 پاکستان چهارمین-واردکننده بزرگ پنل‌های خورشیدی در جهان پس از قدرت‌های اقتصادی ایالات متحده، هند و برزیل خواهد بود. از پنل های خورشیدی وارداتی به پاکستان، بیش از 95 درصد از چین تامین شده است.

این پذیرش توسط سیاست های دولت هدایت نمی شود، بلکه توسط یک تقلای مردمی برای بقا و پس انداز انجام می شود. رابعه بابر، مدیر داده در اندیشکده انرژی Renewables First توضیح داد: «جذب گسترده انرژی خورشیدی به طور فزاینده ای در کاهش تقاضای شبکه در ظهر مشهود است. داده ها نشان می دهد که ظرفیت تجمعی PV نصب شده در پاکستان احتمالاً از 27 گیگاوات فراتر رفته است و مصرف کنندگان مسکونی و تجاری پیشرو هستند.

این افزایش، پنل های خورشیدی را به شکلی ارز و نمادی از وضعیت تبدیل کرده است. در کشوری که دمای تابستان می تواند از 50 درجه بالاتر برود، برق قابل اعتماد یک تجمل نیست، بلکه یک راه نجات است. شهروندان سیستم های خورشیدی را بر خرید عمده اولویت می دهند. در گزارشی که اخیراً منتشر شد، زنان حتی جواهرات طلا را برای تامین مالی این سوئیچ می‌فروشند: «جوانان قبل از خرید خودرو، کیت‌های فتوولتائیک می‌خرند». این فناوری به قدری ضروری شده است که امروزه پنل های خورشیدی در جهیزیه عروسی رایج شده است و با پارچه ها و ظروف سنتی فاصله دارد.

تاثیر آن فراتر از خانه ها گسترش می یابد. در مناطق روستایی پاکستان، پمپ‌های خورشیدی{1}}چینی با ارائه آب مقرون به صرفه برای آبیاری، کشاورزی را متحول کرده و زمین‌های بایر را زیر کشت می‌گذارند. شرکت‌های مخابراتی ژنراتورهای دیزلی را در برج‌های سلولی با پنل‌های خورشیدی و باتری‌ها جایگزین می‌کنند تا از پایداری شبکه حتی در هنگام قطع شبکه اطمینان حاصل کنند. با پیروی از الگوی مشاهده شده در اروپا، پاکستان اکنون در حال رونق واردات باتری برای ذخیره انرژی خورشید برای اوج عصر است.

در فاصله شش هزار مایلی اقیانوس اطلس، کوبا در حال نبرد خود علیه یک آخرالزمان انرژی است، و دوباره، فناوری چینی به عنوان سلاح اصلی عمل می کند. این کشور جزیره‌ای به دلیل ترکیبی از زیرساخت‌های قدیمی و تشدید تحریم‌های ایالات متحده، از جمله تهدید علیه کشورهای تعرفه‌گذاری‌کننده نفت به جزیره، در بدترین بحران انرژی خود در دهه‌های اخیر قرار گرفته است.

نتیجه یک وضعیت تقریباً-«تاریکی» دائمی بوده است که خاموشی‌های سراسری به یک امر عادی تبدیل شده است. در پاسخ، کوبا کاری را انجام می دهد که برخی از اقتصاددانان آن را «سریع ترین انتقال انرژی در جهان» می نامند، که بر اساس ضرورت انجام می شود. به گفته اندیشکده انرژی Ember، واردات پنل‌های خورشیدی کوبا از چین در 12 ماه منتهی به آوریل 2025 به میزان خیره‌کننده 3400 درصد افزایش یافت که سریع‌ترین نرخ رشد روی کره زمین است.

برای کوبا، انرژی خورشیدی فقط در مورد اقتصاد نیست. این در مورد حاکمیت انرژی است. دولت پاکستان برای کمک به دستیابی به هدف خود در ساخت 92 پارک خورشیدی از هم اکنون تا سال 2028، که 2 گیگاوات ظرفیت جدید اضافه می کند، سیاست بسیار تهاجمی را در پیش گرفته است و همچنان به طور باورنکردنی به بودجه چین متکی است. علاوه بر این، چین سیستم‌های خورشیدی رایگان{5}}شبکه‌ای را در اختیار مؤسسات کلیدی مانند کلینیک‌ها، خانه‌های زایمان و نانوایی‌ها قرار داده است که به آنها اجازه می‌دهد در دوره‌هایی که شبکه ملی فرو می‌پاشد به فعالیت خود ادامه دهند.

این بحران تک تک کوبایی ها را نیز به سمت-نسل خود سوق داده است. کارآفرینان و آنهایی که خانواده در خارج از کشور دارند روی پانل‌ها و حتی وسایل نقلیه الکتریکی{2} ساخت چین سرمایه‌گذاری می‌کنند و تلاش می‌کنند خود را از کمبود سوخت که پمپ بنزین‌ها را خالی کرده و اتومبیل‌های کلاسیک آمریکایی را در خیابان‌های ساکت و تاریک زنگ می‌زند، ایمن کنند.

کارشناسان هشدار می دهند که اگرچه انرژی خورشیدی امید بسیار مورد نیاز را به ارمغان می آورد، اما هنوز موانع زیادی در مقابل کشورهای پاکستان و کوبا وجود دارد که تحلیلگران از آن به عنوان یک "آزمایش اسیدی" جهانی برای انواع انرژی های تجدیدپذیر یاد می کنند.

بزرگترین چالش ذخیره سازی است. انرژی خورشیدی به طور مداوم تولید نمی شود (این کمبود در طول روز را برطرف می کند)، و نیاز برق مورد نیاز برای استفاده خانگی پس از غروب آفتاب را برآورده نمی کند. در کوبا، شبکه برق در حال حاضر ضعیف است و از آنجایی که باتری ها گران هستند، خطر قطع برق هنگام غروب خورشید وجود دارد. قیمت باتری ها در حال کاهش است، با این حال، باتری ها جزء گران قیمت هر سیستم خورشیدی هستند و برای اکثر خانواده ها در این دو کشور مقرون به صرفه نیستند.

علاوه بر این، افزایش انرژی خورشیدی غیرمتمرکز روی پشت بام، دردسرهای فنی را برای شبکه های ملی طراحی شده برای نیروگاه های متمرکز ایجاد می کند. پاکستان با غروب خورشید شاهد افزایش شدید تقاضا در عصر می باشد که اپراتورهای شبکه را ملزم می کند تا منابع برق دیگر را به سرعت افزایش دهند. ارتقاء زیرساخت‌های شبکه برای مدیریت این جریان دو طرفه انرژی نیازمند سرمایه‌گذاری قابل توجهی است که تنها برای کوبا طی دهه آینده بین 8 تا 10 میلیارد دلار تخمین زده می‌شود.

همانطور که آویس احمد خان لگری، وزیر انرژی پاکستان اشاره کرد، گام بعدی شامل همکاری بین المللی برای نوسازی شبکه ها و یکپارچه سازی ذخیره سازی است. برای چین، که تولیدکنندگان آن ظرفیت مازاد عظیمی دارند، این بازارهای در حال ظهور یک خروجی حیاتی هستند.

چشم انداز انرژی جهانی نه تنها توسط خطوط لوله و ژئوپلیتیک، بلکه با گسترش بی صدا صفحات خورشیدی در پشت بام های جنوب جهانی دوباره ترسیم می شود. همانطور که یکی از تحلیلگران می گوید: "این می تواند مشتریان را به سمت فناوری هایی مانند انرژی خورشیدی و باتری سوق دهد". در حال حاضر، برای مردم پاکستان و کوبا، این فشار در حال حاضر به یک سرعت ناامید کننده تبدیل شده است.